Ortodoncja

Nazwa Ortodoncja pochodzi od greckich słów : orthos – prosty i odous – ząb. Jednak współczesna ortodoncja to nie tylko prostowanie zębów, ale również to niezwykle ważna dziedzina stomatologii, zajmująca się profilaktyką, korygowaniem wad zgryzu oraz wad szczękowo-twarzowych. Leczenie ortodontyczne pozwala na poprawę samopoczucia, zmniejszenie ryzyka chorób i ułatwienie codziennej higieny. Dobór aparatu ortodontycznego jest kwestią indywidualną, zależną od decyzji pacjenta i jego potrzeb.

Na czym polega leczenie ortodontyczne?

Leczenie ortodontyczne obejmuje zastosowanie wczesnych, prostych metod z wykorzystaniem ćwiczeń wykonywanych przez pacjenta, czyli mioterapia oraz leczeniu za pomocą aparatów ortodontycznych.
Typowe leczenie ortodontyczne składa się z następujących etapów:

  • I etap – pierwsza wizyta to konsultacja ortodontyczna, podczas której ortodonta wykonuje szereg wnikliwych badań, mających na celu poznanie przypadku, oczekiwań i potrzeb pacjenta. Badane są zęby, dziąsła i zgryz, ocenia się symetrię twarzy, funkcjonowanie stawów skroniowo – żuchwowych, czynność oddychania, połykania i mowy. Lekarz wykonuje badania zewnątrzustne i wewnątrzustne, pobiera wycisk do gipsowych modeli uzębienia, wykonuje dokumentację fotograficzną i zdjęcia rentgenowskie. Następnie ortodonta przygotowuje plan leczenia na podstawie zebranych danych i gipsowego modelu szczęki oraz żuchwy.

  • II etap – na drugiej wizycie plan leczenia jest przedstawiony pacjentowi i zawiera informacje o przebiegu i przewidywanym czasie trwania. W czasie tej wizyty pacjent wybiera również rodzaj aparatu ortodontycznego. Po zaakceptowaniu planu pacjent podpisuje zgodę i można rozpocząć leczenie.

  • III etap to przymocowanie aparatu do zębów przy pomocy specjalnego kleju. Zabieg jest bezbolesny, jednak wymaga od pacjenta odrobiny cierpliwości. Należy go wykonać niezwykle precyzyjnie i dokładnie, żeby aparat mógł dobrze działać.

  • IV etap – do prawidłowego leczenia niezbędne są wizyty kontrolne, podczas których ortodonta reguluje aparat. Dzięki temu leczenie się nie przedłuża i przebiega sprawnie. Wykonywane podczas wizyt badania nowego ustawienia zębów pomogą ustalić, czy nie kolidują one z układem mięśniowo – stawowym. Zaniedbanie wizyt może nawet spowodować przerwanie leczenia.

  • V etap – czyli moment, w którym następuje zdejmowanie aparatu ortodontycznego. Polega ono na mechanicznym odklejeniu zamków, rurek lub pierścieni, i trwa około kilka minut (niekiedy nawet krócej). Następnie oczyszcza się zęby z resztek kleju.

  • VI etap to leczenie retencyjne, czyli utrzymanie pożądanych efektów. Aparat retencyjny montuje się w postaci przyklejonego na stałe drucika po wewnętrznej stronie zębów oraz akrylowej płytki ruchomej, zakładanej na łuk szczęki. Należy go nosić w dzień i w nocy, a w późniejszym okresie coraz mniej. Wizyty kontrolne są rzadsze – pierwsza następuje po trzech miesiącach, a kolejne co pół roku.

Leczenie ortodontyczne służy nie tylko zachowaniu zdrowia zębów, przyzębia, stawów skroniowo-żuchwowych ale także dobremu samopoczuciu (komfortowi jamy ustnej), niwelowaniu niektórych wad wymowy, estetycznemu wyglądowi uśmiechu, a nawet modzie.

Czym jest aparat ortodontyczny?

Leczenie ortodontyczne opiera się na noszeniu przez pacjenta specjalnego aparatu. Ma on za zadanie przywrócić właściwe zwarcie pomiędzy szczęką a żuchwą, leczyć wady zgryzu i właściwie ustawić zęby w łukach zębowych. Istnieje kilkanaście rodzajów aparatów, występujących w formie nakładek lub zamków przymocowywanych do zębów. Ich zróżnicowanie pozwala na indywidualny dobór aparatu ortodontycznego do danego pacjenta.

Typy aparatów ortodontycznych:

  • aparaty klasyczne metalowe – są to najczęściej stosowane aparaty stałe. Do zębów przyklejane są zamki (tradycyjne lub w wersji „mini” dla osób z małymi zębami). Następnie przy pomocy ligatur (tzw. gumeczek) przymocowuje się do nich specjalny drut, wywierający na zęby określoną siłę.
  • aparaty klasyczne kosmetyczne – powstały z myślą o osobach, które chcą zmniejszyć widoczność aparatu. Istnieje kilka typów. Ceramiczne, ceramiczno – kompozytowe i porcelanowe są bardziej mleczne, zaś szafirowe oraz kryształowe wyróżnia większa przezroczystość. Dodatkowo, kolor zamków może być dostosowany do koloru zębów, jednak są one większe niż standardowe i wymagają specjalnej „białej” diety (czyli unikania napojów i pokarmów przebarwiających).
  • aparaty samoligaturujące DAMONA – nowoczesny system Damon to połączenie zamków, rurek policzkowych i łuków lekkich sił, dzięki którym całe leczenie pozwala osiągnąć szybsze efekty. Procedury leczenia są mało inwazyjne, wizyty kontrolne rzadsze, a niskie tarcie i lekkie siły powodują, że ból jest prawie nieodczuwalny. Taki aparat pozwala na łatwiejsze zachowanie higieny. System Damon pozwala na łatwiejsze leczenie trudnych przypadków stłoczeń.
  • aparaty lingwalne INCOGNITO – prace nad coraz większą niewidocznością aparatu zaowocowały powstaniem specjalnego typu, zwanego lingwalnym, którego zamki są przymocowywane na językowej powierzchni zęba. Dzięki temu jest on niewidoczny. Wyróżnia go także krótszy czas leczenia – siła koncentruje się na centrum oporu zęba, więc działa szybciej, ale jest też nieco słabsza, dzięki czemu ból podczas przesuwania się zmniejsza. Aparat Incognito nie powoduje działań ubocznych, a poddać leczeniu mogą się zarówno dorośli, jak i dzieci czy młodzież. Szczególnie polecany jest dzieciom, ponieważ eliminuje ryzyko zniszczenia powierzchni zębów. Zamki w aparatach Incognito są indywidualnie projektowane dla każdego pacjenta. Jest to świetny sposób na leczenie każdej wady zgryzu. Maksimum komfortu osiągane jest dzięki bardzo płaskim zamkom, wykonanym ze stopu złota z dodatkiem irydu.
  • nakładki Clear Aligner – są to specjalne, przezroczyste szyny, których nie montuje się na stałe. Są dobrą alternatywą dla osób, które nie chcą nosić tradycyjnego aparatu. Szyny można wyjmować w każdej chwili, jednak zaleca się, żeby nosić je minimum 20 godzin dziennie. Nakładki są praktycznie niewidoczne i nie powodują dyskomfortu. Należy je wymieniać co jakiś czas (częstotliwość dobierania nowych szyn ustala ortodonta). Ostatni etap to leczenie retencyjne, czyli utrwalanie wyników leczenia, które może trwać od pół roku do 3 lat. W niektórych przypadkach montuje się retencję na stałe w postaci przyklejanego metalowego łuku od wewnętrznej strony zębów.
  • aparaty wyjmowane dla dzieci – jest to akrylowa płytka z metalowymi klamrami, utrzymującymi aparat na zębach. Wymagane jest, żeby dziecko nosiło go kilka godzin dziennie, zarówno w nocy, jak i w ciągu dnia. Leczy się nimi młodsze dzieci w okresie, gdy mamy możliwość zapobiegania wadom zgryzu. Nie ma sztywnej dolnej i górnej granicy wiekowej w przypadku stosowania tego aparatu, zaś o rozpoczęciu lub zakończeniu leczenia decyduje ortodonta.

Wiek pacjenta, a leczenie ortodontyczne.

Wielu pacjentów zadaje pytanie : kiedy powinnam przyjść z dzieckiem do lekarza ortodont ? Czy jako osoba dorosła mogę zmienić swój zgryz ? Czy istnieją jakieś ograniczenia wiekowe jeśli chodzi o leczenie ortodontyczne?

Nie ma ściśle określonego przedziału wiekowego, jeżeli chodzi o zakwalfikowanie pacjenta do leczenia ortodontycznego. Jednak najlepszym okresem aby podjąc leczenie jest tzw, skok wzrostu, który u dziewczynek przypada na wiek 10-11 lat, natomiast u chłopców 11-12 lat. W tym okresie następuje szybsza przebudowa kości oraz intensywny wzrost szczęk w związku z tym i leczenie dzieci przebiega w krótszym okresie czasu niż ma to miejsce u osób dorosłych.
Współczesna ortodoncja pozwala również na skutneczne leczenie dorosłych pacjentów. Poprzez zastosowanie szerokiego wyboru aparatów stałych.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza ortodonty?

Zarówno u dzieci jak i u starszych pacjentów istnieje kilka objawów, które skłaniają do odwiedzenia gabinetu stomatologicznego i konsultacji z lekarzem ortodontą. Oczywiście nie każda z wymienionych przyczyn musi wiązać się z koniecznością leczenia ortodontycznego, jednak o tym powinien zdecydować specjalista.

Objawy u dzieci, a konieczność konsultacji ortodontycznej:

  • Asymetria rysów twarzy np. Nadmiernie wysunięta bądź cofnięta bródka
  • Brak zawiązków zębów
  • Przedwczesna utrata zębów mlecznych
  • Złe nawyki : obgryzanie paznokci, długopisów, ołówków, ssanie palca czy smoczka
  • Oddychanie przez usta
  • Zła wymowa
  • Dysfunkcja języka
  • Stale otwarte usta u dziecka
  • Nieprawidłowe ustawienie zębów : stłoczenia, szpary pomiędzy zębami
  • Zęby zatrzymane

Objawy u osoby dorosłej wskazujące na potrzebę konsultacji ortodontycznej:

  • Asymetria uśmiechu
  • Stłoczenia zębów , obroty zębów , szpary
  • Nieprawidłowa wielkość szczęk
  • Braki zębowe
  • Zgrzytanie zębami
  • Ścieranie się zębów
  • Nadmierne odkładanie się kamienia
  • Nieprawidłowe położenie szczęki, względem żuchwy
  • Wysunięcia zębów w łuku
  • Nieprawidłowości zgryzowe : zgryz krzyżowy, przodozgryz, tyłozgryz itd.
  • Zęby zatrzymane

Konieczność leczenia zachowawczego u pacjentów leczonych ortodontycznie:

Każdy pacjent decydujący się na leczenie ortodontyczne, musi pamiętać o konieczności wyleczenia wszystkich ubytków próchnicowych występujących w jego uzębieniu.
Jest to konieczne ponieważ ze względu na utrudnioną higienę jamy ustanej poprzez elementy aparatu ortodontycznego, każdy nawet najmniejszy ubytek próchnicowy  w szybkim czasie może ulec powiększeniu.

Zabiegi kosmetyczne konieczne przed rozpoczęciem leczenia ortodontycznego:

Przed założeniem aparatu ortodontycznego, każdy pacjent powinien w zależności od wskazań lekarza poddać się gruntownej higienizacji jamy ustnej, a po zakończeniu leczenia zabiegom kosmetycznym zębów.

Higiena jamy ustnej:

Poprzez higienizację jamy ustnej rozumiemy wszystkie zabiegi mające na celu usunięcie płytki nazębnej, osadu i kamienia. Do profesjonalnych zabiegów czyszczenia zębów zaliczamy : skaling ( usuwanie kamienia) , piaskowanie i polerowanie.

  • Skaling – czyli usuwanie zmineralizowanej płytki nazębnej ( kamienia ) poprzez zastosowanie ultradźwięków
  • Piaskownie – to usuwanie osadów i zanieczyszczeń z zębów i wypełnień poprzez użycie specjalnego piasku z wodą pod ciśnieniem
  • Polerowanie – jest to ostatni etap higienizacji polegający na wypolerowaniu zębów z użyciem specjalnej pasty i szczoteczki

Po skończonym leczeniu ortodontycznym pacjent może poddać się kilku zabiegom z zakresu stomatologii estetycznej:

  • Wybielanie – Czyli rozjaśnienie naturalnego koloru zębów poprzez użycie specjalnych środków chemicznych ( wybielanie stosowane w domu lub wybielanie w gabinecie stomatologicznym ). Dotyczy to zarówno zębów martwych jak i żywych oraz przebarwionych z różnych przyczyn.
  • Korekta kształtu zębów –  po zakończeniu leczenia ortodontycznego kiedy kształt ułożonych prawidłowo w łuku zębów jest niezadowalający, można go zmienić poprzez nałożenie na zęby licówki : kompozytowej , porcelanowej czy korony.
  • Korekta kształtu dziąsła czyli ginigwoplastyka – polega na korekcie kształtu dziąsła położonego nad koroną kliniczną zęba w celu jej wydłużenia bądź skrócenia. Pozwala to na przywróceniu naturalnego i estetycznego kształtu dziąsła. Zabieg taki wykonuje się w znieczuleniu miejscowym przy użyciu lasera lub skalpela.

Higiena w trakcie użytkowania aparatu ortodontycznego.

Podczas leczenia ortodontycznego niezwykle ważnym aspektem jest utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej, która jest utrudniona przez elementy aparatu ortodontycznego. Każdy lekarz ortodonta zwraca szczególną uwagę pacjenta na zakres higienizacji i dbania o czystość aparatu ortodontycznego i własnego uzębienia poprzez codziennie użytkowanie takich elementów jak : szczoteczki międzyzębowe , specjalnie nici dentystyczne , irygator czy płukanki do jamy ustnej,
Każdy pacjent leczony ortodontycznie obowiązkowo powinien być obowiązkowo zaopatrzony w te przedmioty. Co pozwala mu na utrzymanie jamy ustnej w odpowiedniej czystości i uchroni przed stanami zapalnymi dziąseł czy nowymi ubytkami próchnicowymi.

Chcesz dowiedzieć się więcej na temat leczenia ortodontycznego?

Tutaj znajdziesz odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, dotyczące miedzy innymi:

  • Czy dorosła osoba może korzystać z leczenia ortodontycznego?
  • Kto nie może nosić aparatu ortodontycznego?
  • Czy leczenie ortodontyczne jest bolesne?
  • Jak przygotować się przed pierwszą wizytą ortodontyczną?
  • Jak długo trwa leczenie ortodontyczne?
  • Jak dbać o zęby podczas leczenia ortodontycznego?
  • Czy u osoby dorosłej warto zakładać aparat ortodontyczny?
  • Jak długo trwa zakładanie aparatu?
  • Czego nie można jeść podczas noszenia aparatu ortodontycznego?
  • Czy podczas leczenia aparatem stałym można używać szczoteczki elektrycznej?
  • Czy zęby leczone kanałowo są przeciwwskazaniem do leczenia ortodontycznego?
  • Czy po zdjęciu aparatu pozostają na zębach ślady po zamkach?
  • Dlaczego w niektórych przypadkach konieczne jest usunięcie zębów przed leczeniem ortodontycznym?
  • Co należy jeść przez pierwsze dni po założeniu aparatu?
  • Co wpływa na przebarwianie ligatur?

Więcej